Asset Publisher Asset Publisher

Gospodarka leśna na terenie poligonu w Nadleśnictwie Świętoszów

Minęło już ponad 25 lat od opuszczenia Świętoszowa przez 20 Zwienogrodzką Dywizję Pancerną wojsk Federacji Rosyjskiej. W 1994r powstało Nadleśnictwo Świętoszów, które do dnia dzisiejszego prowadzi gospodarkę leśna na jednym z większych kompleksów szkolenia poligonowego w Polsce.

Gospodarka leśna na terenie poligonu w Nadleśnictwie Świętoszów

 

        Minęło już ponad 25 lat od opuszczenia Świętoszowa przez 20 Zwienogrodzką Dywizję Pancerną wojsk Federacji Rosyjskiej. W 1994r powstało Nadleśnictwo Świętoszów, które do dnia dzisiejszego prowadzi gospodarkę leśną na jednym z większych kompleksów szkolenia poligonowego w Polsce. Obecnie teren przekazany w użytkowanie dla MON jako poligon wojskowy jest intensywnie wykorzystywany podczas szkolenia zarówno oddziałów i pododdziałów Wojska Polskiego jak również innych państw NATO. Na terenie przeplatają się cele gospodarki leśnej, zadania szkoleniowe wojska i interes podatkowy samorządów oraz potrzeby społeczne okolicznych mieszkańców. Teren poligonu tj. 13 829 ha stanowi znaczną część obszaru Nadleśnictwa Świętoszów, którego powierzchnia wynosi 25 280 ha. Grunty te należą do Skarbu Państwa są w zarządzie Lasów Państwowych i jednocześnie przekazane w użytkowanie dla wojska. Powierzchnie - 11 830 ha (w tym 6 542 ha drzewostanów) użytkuje RZI Zielona Góra a 1 999 ha (w tym 1 281 ha drzewostanów) RZI Wrocław. Podatki od gruntów przekazanych w użytkowanie dla wojska zasilają budżety samorządów, a wojsko i nadleśnictwo ponoszą je solidarnie po 50%. Stan podwójnego administrowania na tym samym obszarze wymaga wielkiego wysiłku organizacyjnego i zrozumienia by pogodzić często przeciwstawne cele działalności wojska i planowej gospodarki leśnej. Terminy ważnych ćwiczeń często bowiem kolidują z planami zabiegów pielęgnacyjnych w lasach.

      W tabeli poniżej przedstawiono rozmiar wybranych zadań z hodowli lasu i pozyskania drewna w roku 2019:

 

 

Grupa czynności

J.m.

Poligon

W tym pole robocze poligonu

ODN-ZRB

ha

47,64

22,67

ODN-ZRBN

ha

35,54

14,00

TWP

m3

4 052

2 203

TPP

m3

5 546

2 213

IB

m3

4 856

1 575

 

 

 

Poligon i obecność wojska odbiera swobodę gospodarowania i sprawia problemy przy wykonywaniu ustalonych planem urządzenia lasu zadań, które przecież muszą być wykonane. Największymi utrudnieniami w prowadzeniu gospodarki leśnej są: krótkie okresy (jedynie 2 miesiące w roku) wolne od strzelań; zagrożenie dla zdrowia i życia leśników i pracowników ZUL w związku z obecnością niewybuchów i niewypałów; powstawanie wielkopowierzchniowych pożarów; trudności z dojazdem do powierzchni czy wywozem pozyskanego surowca na skutek uszkodzeń dróg przez pojazdy wojskowe; pozyskiwanie drewna z ciałami obcymi (np. odłamkami pocisków) albo uszkodzonego pożarami (zwęglenia); przejmowanie całych działek w związku z prowadzonymi inwestycjami Ministerstwa Obrony Narodowej i zwrot części przejętych gruntów nieobjętych inwestycją dopiero po jej zakończeniu; każdorazowe przekazywanie i odbiór poligonu po ćwiczeniach oraz szacowanie i dochodzenie usunięcia szkód; duży procent słabych i zdegradowanych siedlisk i drzewostanów w I i II klasie wieku; zabiegi pielęgnacyjne wymagające znacznie większego nakładu pracy w rzadszych i silnie ugałęzionych drzewostanach; zanieczyszczenia gruntów gruzem i śmieciami pochodzenia wojskowego i egzekwowanie uporządkowania; dodatkowe koszty ponoszone przez nadleśnictwo, związane z zasypywaniem okopów i transzei na powierzchniach przeznaczonych do odnowień i zalesień. Wyraźne poligonowe piętno, wyraża się nie tylko tym, że lasy nie są w  stanie dobrze spełniać funkcji produkcyjnych. Wojska eksploatują udostępniony im teren pozostawiając wyraźne ślady swej bytności. Leśnicy muszą być zatem przygotowani na róże szkody. Jako przykład można wymienić: zaśmiecanie, wykonywanie okopów w drzewostanach, zabór drewna, uszkadzanie drzew, uszkadzanie, niszczenie lub blokowanie dróg, stawianie zasieków, pożary, pozostawianie niewybuchów.

W poniższej tabeli przedstawiono finansowy zakres szkód roku poprzedniego i bieżącego :

 

 

Rok

Uzyskane odszkodowania za wyrządzone szkody:

W trakcie dochodzenia szkody za pożary:

Kwota (zł)

Kwota (zł)

2018

470,40

72 618,95

2019

1 425,06

20 663,74

Razem

1 895,46

93 282,69

 

 

          

 

 

 

 

 

 

 

 

       Do najważniejszych zadań jakie nadleśnictwo zobligowane jest realizować na terenie czynnego poligonu wojskowego należy ochrona przeciwpożarowa. Zagrożenie pożarami wzrasta tu wprost proporcjonalnie do ilości ćwiczeń i występowania coraz częstszych okresów suszy. Połacie wrzosowisk pokrywają tu niemal całą powierzchnię niezalesioną, stanowiącą pola robocze poligonu przewidziane do działalności ogniowej wojska. Pożary inicjowane przez eksplodujące pociski w polach roboczych poligonu nie zawsze udaje się ugasić w zarodku przez wojskowe pododdziały przeciwpożarowe - nie ustrzeżono się w historii poligonu dużych pożarów. W latach 2009 -2019 - ogółem na terenie poligonu powstało 105 pożarów o łącznej powierzchni 681,34 ha, w tym spalone drzewostany o powierzchni 22,52 ha, straty z tytułu przedwczesnego wyrębu drzewostanu wyniosły 97 051,91 zł. Przeciętna powierzchnia jednego pożaru wyniosła 6,49 ha. Nadleśnictwo ponosi znaczne koszty na ochronę przeciwpożarową. Do monitorowania zagrożenia posiada trzy kamery zamontowane na wieżach obserwacyjnych i na budynku nadleśnictwa, które służą do obserwacji lasów i wykrywania pożarów z systemem przekazu obrazu do PAD w siedzibie. W celu zabezpieczenia terenów leśnych przed pożarami na terenie poligonu nadleśnictwo zaprojektowało pasy przeciwpożarowe długości 132,2 km i łącznej powierzchni 189,80 ha, na które składają się: pasy wzdłuż dróg poligonowych szczególnego zagrożenia pożarowego o szer. 2 mb, pasy specjalne wokół kęp drzewostanów o szer. 100 mb z mineralizacją pasa o szer. 10 mb, pasy typu C wokół pól roboczych poligonu - o szer. 100 mb z mineralizacją pasa o szer. 30 mb, a ich mineralizację corocznie wykonuje wojsko. W celu zapewnienia źródeł wody do celów przeciwpożarowych na terenie poligonu nadleśnictwo wybudowało 33 punkty czerpania wody. Ponadto wyznaczono 50 dojazdów pożarowych o łącznej długości 203,8 km, w tym w polu roboczym 181,4 km. Mając na uwadze ważną rolę wykorzystania lasu na cele obronne, oraz konieczność prowadzenia gospodarki leśnej w ponad już 25 letniej historii współdziałania na tym samym terenie wojska i Nadleśnictwa Świętoszów został wykształcony schemat prac, które wykonujemy, dla użytkownika, niektóre wspólnie z nim, a wszystko w celu zapobiegania powstawaniu szkód. Są to między innymi: żołnierska ścieżka edukacyjna, tablice i wartownia edukacyjna, zajęcia edukacyjne, wspólne akcje sprzątania śmieci oraz sadzenia lasu, wykonywanie różnego rodzaju umocnień, chroniących drzewostany, projektowanie i budowa nowych zbiorników p-poż, zabezpieczanie dojazdów pożarowych i upraw leśnych przed uszkodzeniami poprzez oznakowanie ich specjalnymi znakami. Trudności w prowadzeniu gospodarki leśnej na obszarach poligonowych w znacznym stopniu wynikają z dużego zróżnicowania celów, funkcji i zadań jakie realizują obie instytucje. Dwie wartości są jednak nadrzędne: pierwsza to troska o bezpieczeństwo państwa, druga to szacunek do ojczystej przyrody.